Rzeźba w brązie jest domeną między innymi sztuki południowoindyjskiej. Zanim jednak stała się przedmiotem pożądania europejskich kolekcjonerów była przede wszystkim przedmiotem kultu. W rzadszych przypadkach – służyła jako zabawka. W sztuce południowoindyjskich brązów można znaleźć wyobrażenia wielu bóstw czczonych w hinduizmie. Rzeźby większe i okazalsze – przeznaczano dla świątyń, a wyrabiane masowo małe odlewy służyły na ogół do prywatnego użytku, do domowych “ołtarzyków”, gdzie sąsiadowały niekiedy z innymi rzeźbami, wytwarzanymi z drewna lub gliny. Właśnie na południu Indii, dzięki warunkom historycznym, najdłużej przetrwała nieprzerwana tradycja ich wyrobu i  tam się ich najwięcej zachowało.

Chinese bronze souvenirs

Większość rzeźb metalowych, szczególnie mniejszych rozmiarów, wykonywano techniką na wosk tracony ( fr. a cire perdue). Tę metodę szczegółowo opisuje min. traktat Manasara. Pismo zakończone jest typową formułą religijnego nakazu: “Wykonawszy obraz (bóstwa) tym sposobem, król winien w sprzyjającym dniu ustawić go zgodnie z przepisanym rytuałem i składać mu codzienną cześć i ofiary.”. Technika została więc udokumentowana w literaturze hinduskiej już w V wieku, a starożytna tradycja jej wytwarzania przekazywana jest z pokolenia na pokolenie. Także dzisiaj w miejscowościach i wioskach indyjskich odnaleźć można małe warsztaty, gdzie rzeźby są wytwarzane.

Chad Hill Thanjavur India photo 1

Z domowych ołtarzyków korzystała większość społeczeństwa. Powszechność i dostępność brązowych figurek w Indiach stwarzała sposobność do nabywania wyobrażeń bóstw w celu prywatnej dewocji. Dla przykładu – wyznawcy śiwaizmu korzystali i korzystają zazwyczaj z przedstawień figuralnych inspirowanych przez rzeźbę monumentalną i świątynną.  Komponują więc przedstawienia składające się z symbolu Śiwy – lingi, węża, oraz siedzącego naprzeciw lingi Nandina, łagodnego byka, wpatrzonego z uwielbieniem w swego Pana. W sztuce pojawiają się różnorodne kompozycje. Odnaleźć można brązowe rzeźby w całości przedstawiające wszystkie wymienione wyżej symbole. Czasami mają odpowiadające sobie wielkości, innym razem jeden z elementów ma zdecydowanie dominujący charakter. Sprawa wygląda podobnie w odniesieniu do innych czczonych bóstw i ich plastycznych odzwierciedleń.

Rzeźba brązowa z południa Indii już od dawna cieszy się ustaloną renomą i popularnością w kręgach zbieraczy, kolekcjonerów i koneserów sztuki. Wpływ na to niewątpliwie miały czasy rządów brytyjskich, rozwój kolonii i kampanii na terenach Indii. W XIX wieku kolekcjonowanie brązów, lub innych przedmiotów artystycznych określanych ogólnym mianem ciekawostek – Indian curios, było modą wśród angielskich urzędników czy wyższych oficerów armii brytyjskiej. W ten sposób powstawały często poważne zbiory, które Zachód mógł poznać i podziwiać. W Europie najbogatszymi zbiorami dysponuje więc oczywiście Wielka Brytania. Do największych należą kolekcje w British Museum oraz Victoria and Albert Museum. Sztuką Indyjską dysponują również muzea w Paryżu, Bostonie, Cambridge, Petersburgu czy Budapeszcie. W Polsce zbiory sztuki indyjskiej są bardzo znikome i ubogie. Ich niezbyt liczne przykłady przeważnie znajdują się w magazynach muzeów. We wszystkich zbiorach, zarówno tych publicznych, jak i prywatnych, spotkać można ogromną ilość falsyfikatów oraz rzeźb w brązie o bezwartościowym statusie. Popularność kraju, kultury i sztuki Indii wpłynęła bowiem na masową produkcję rzeźb, o znikomych walorach artystycznych, dla celów turystycznych. Niektóre z posążków nie pochodzą nawet z terenów Indii, ich produkcja od dawna rozwija się między innymi w Niemczech.

india-golden-triangle-tour-souvenirs-3

Drobna rzeźba brązowa to produkcja wiekowa i masowa, czasem występująca nawet poza granicami Indii. Często brak jest odpowiednich źródeł ikonograficznych i źródłowych, w celu określenia dokładnego pochodzenia czy datacji niektórych zabytków.

Oprac. na podstawie:
A. Jakimowicz, Sztuka Indii. Szkice, Warszawa 1964.