Biedermeier to nazwa stylu pochodząca od nazwiska literackiego bohatera tomu wierszy pt. Biedermaiers Liederlust, którego autorem był Ludwig Eichrodt. Samo znaczenie dla tego słowa pojawiło się nieco później za sprawą Georga Hirtha, który w ten sposób określił styl mebli i wyposażenia mieszkań. Uważał Biedermeier za styl bez prawdziwych wartości artystycznych, za sztukę niższych lotów.

Styl ten stworzony w kręgach mieszczańskich miał wyrażać jego stosunek do świata. W pełni wypowiedział się w meblarstwie i sztukach użytkowych. Przeciwstawiony wyszukanej sztuce arystokracji, miał uosabiać dążenie do wygodnego życia bez blichtru, skoncentrowanie się na kręgu rodzinnym, przywiązanie do tradycji. Meble okresu Biedermeieru, odznaczające się dużą rozmaitością form i  pięknymi intarsjami oraz dobrym wykonaniem technicznym, stały się w początku wieku XX wzorem dla artystów, którzy po upadku stolarstwa w 2 poł. XIX w. dążyli do jego odrodzenia.

Living_Room

Pokój w stylu biedermeier, Janos Czene Apatfalvi

Biedermeier zrodził się w czasach kongresu wiedeńskiego (1815) i wygasł po Wiośnie Ludów (1848 – 49 ). Łączył cechy klasycyzmu i romantyzmu, zapowiadając jednocześnie realizm trzeciej ćwierci wieku. Wykształcony w krajach germańskich Biedermeier przeobraził się na terenach Polski i Rosji. Dokładnie mówiąc powstały tu jego dwa rodzaje: tzw. miejski, który najbliższy był pierwowzorowi, reprezentował w pełni upodobania mieszczańskie. Biedermeier tzw. szlachecki miał za to przedstawiać dążenia arystokracji. W porównaniu z miejskim, nastawionym na świat teraźniejszy, szlachecki kierował się ku tradycji. W pierwszym tworzyły się portrety, sceny rodzajowe z zabarwieniem satyrycznym, dla drugiego charakterystyczne były motywy historyczne, rodzajowe z życia dworu i wsi.

Teoretyczną podstawę dla zaistnienia tego stylu na ziemiach polskich dały wykłady Kazimierza Brodzińskiego na Uniwersytecie Warszawskim w latach 20. XIX wieku. Ograniczał on tematykę malarstwa, którego celem powinien być jedynie pejzaż, dodatkowo pozbawiony patetyzmu, fantastyki i dynamizacji. Brodziński szukał formuły, która naśladowanie natury, pod przewodnictwem ideału, doprowadziłaby do sytuacji, kiedy odbiorca stojący przed obrazem poczułby napływ uczuć religijnych, patriotycznych i rodzinnych. Autor uznawał wartości artystyczne za drugorzędne, najważniejsze były myśl i wrażenie. Pejzaż miał być pod względem klimatu, warunków geograficznych i czasowych co najmniej prawdopodobny. Sztafaż stawał się wyrazem życia moralnego, niekiedy okraszonego funkcją alegoryczną.

Antonina_Czyszkowska, Hadziewiczjablonski_dziewczyna

Rafał Hadziewicz,  Marcin Jabłoński

Pęczarski_Card-sharpersZaleski_Warszawa

Feliks Pęczarski, Marcin Zaleski,

Jednym z najwybitniejszych polskich artystów tego okresu był Bonawentura Dąbrowski. W roku 1845 otrzymał złoty medal za portret handlarza dzieł sztuki i właściciela sklepu z rycinami Pawła Pelizzaro. Obraz ten jest uważany za najbardziej charakterystyczny warszawski wizerunek biedermeierowski. Charakteryzuje się realizmem przedstawienia, brakiem jakiejkolwiek idealizacji, powagą i pełnią sił życiowych, i energii, które w pewien sposób typizują i określają wizerunek przedstawiciela mieszczaństwa. Obok ściśle rysunkowej formy Dąbrowski stosował silny światłocień inspirowany stylem Rembrandta. Portretowanego przedstawiano zazwyczaj w ciemnym ubraniu, na ciemnym tle, wydobywając z cienia przeważnie tylko twarz, czasem dłonie. Podkreślano pozycję społeczną i materialną modela. Dąbrowski malował także sceny rodzajowe o tematyce wiejskiej oraz od czasu do czasu kompozycje historyczne i religijne. Malarstwo Dąbrowskiego charakteryzuje oszczędna kolorystyka, spokojna kompozycja i światłocieniowy modelunek.

Dąbrowski_Paweł_Pelizzaro

B. Dabrowski, Portret Pawła Pelizzaro, 1838

Meble w stylu Biedermeier były wyjątkowo ergonomiczne, malarstwo zaś oszczędne i wyjątkowo realistyczne. Artyści, będąc pod naciskiem tego kręgu odbiorców, tworzyli głownie portrety, sceny rodzajowe oraz pejzaże. Wszystko to będąc unaocznieniem światopoglądu mieszczańskiego, było bardzo czytelne, pozbawione symboliki i zbytecznych dekoracji, przedstawiało prawdziwe osoby z krwi i kości, pejzaże jak najrealniejsze – wyobrażenia i gusta mieszczańskiego odbiorcy.

Oprac. na podst:
A. Wilkie, Biedermeier, Poznań, 2006.
J. Woch, Biedermeier: przewodnik dla kolekcjonerów, Warszawa 2006.

Zdjęcia:
R.Hadziewicz, Portret Antoniny Czyszkowskiej, 1828, żródło: pinakoteka.zascianek.pl
M.Jabłoński, Dziewczyna ze śniadaniem na tacy, Lwowska Galeria Sztuki, źródło: artyzm.com
F.Pęczarski, Szulerzy, 1845, Muzeum Narodowe w Warszawie, źródło: wikipedia.org
M.Zaleski, Wnętrze Szkoły Sztuk Pięknych w Warszawie, 1858, żródło: pinakoteka.zascianek.pl
B.Dąbrowski, Portret Pawła Pelizzaro, 1838,  żródło: wikipedia.org