Kopia jest to naśladowcze wykonanie dzieła sztuki przez innego artystę niż twórca oryginału. Kopia może naśladować cechy oryginału środkami technicznymi imitującymi oryginalne (np. gips patynowany zastępujący brąz), może też powtórzyć technologię oryginału (tzw. kopia konserwatorska, która dla uniknięcia omyłki musi różnić się wymiarami).

klimt-pocalunek

Gustav Klimt „Pocałunek”, 1907-1908, olej na płótnie, 180 x 180 cm, Osterreichische Galerie Belvedere

klimt kopia

Kopia obrazu Gustava Klimta „Pocałunek”

Kopie stosowane są od lat, stanowią niezbędny element nauki w dziedzinie sztuk plastycznych, a także umożliwiają odtworzenie dzieł zniszczonych. Młodzi artyści tworząc kopię, uczyli się rzemiosła artystycznego, studiując prace wielkich mistrzów. Mogli też pokazać własną wizję kopiowanego tematu. Terminologia słownikowa podaje istotną  informację iż, kopie powstałe z potrzeby włączenia dzieła sztuki dawnej w aktualną problematykę artystyczną, pełniły doniosłą rolę przekaziciela tradycji w obszarze kultury wizualnej. Kopie pomagają także w zachowaniu dziedzictwa kulturowego danego regionu. Weźmy za przykład rzeźbione elementy architektoniczne z francuskich katedr gotyckich fasad. Figury z portalowych ościeży czy z galerii królewskich, dzięki kopii, mogą bezpiecznie spoczywać w muzeum narodowym, w stanie nienaruszonym. Kopie jako zamienniki, nie ujmują wartości artystycznych zabytkom, za to przyczyniają się do podniesienia wartości dziedzictwa kulturowego.

katedrakatedra_notre-dame_pocz_bud_1211

U góry: Katedra Notre Dame w Reims – fasada. Poniżej: Fasada zachodnia – galeria królewska z Chrztem Chlodwiga.

Czasopismo „Art & Bussines” niejednokrotnie w swoich artykułach porusza tematykę fałszerstw dzieł sztuki. W jednym z nich autorka podejmuje temat kopii. Zauważyła ona, iż każda kopia ma cechy odróżniające od oryginału. Najtrudniejszą do opisania jest cecha „oryginalności mimowolnej”. Oryginalność mimowolna dowodzi, że nie ma prac bezwzględnie takich samych. W każdej naśladowczej pracy jest cząstka oryginału osobowości artysty, która go wyróżnia. Składa się na to temperament, upodobania, przyzwyczajenia, umiejętności itp. Autorka artykułu sądzi, że oryginalność mimowolna, sprawia że dwie kopie dwóch różnych kopistów, wykonane z tego samego oryginału są bardzo do niego zbliżone, jednak gdy porównujemy każdą kopię z osobna, okazuję się że się od siebie różnią.

Strumien  „Strumień między drzewami” Władysław Podkowiński, 1893, olej na płótnie, 73x 80,5 cm, Muzeum Narodowe w Warszawie. 

Piotr Michałowski -kopia kadr

 „Strumień między drzewami”  Piotr Michałowski, 2000, olej na płótnie, 60x 80 cm, kopia.

Z definicji wynika, że tradycyjna kopia nie jest falsyfikatem. Co oznacza, że nie będzie też fałszerstwem. Niestety jednak, pod wpływem pewnych modyfikacji, może się nim stać. Świeczyński uważa, że kopia wykonana w takim samym formacie jak oryginał, sygnowana podpisem artysty i sprzedana jako oryginał, staje się falsyfikatem. Trudno się z tym nie zgodzić. Taka kopia zmienia swoje cele, przeznaczenie i przez to wkracza na drogę przestępczą.

Oprac. na podstawie:

Słownik terminologiczny sztuk pięknych, wyd. 5, PWN Warszawa,
I. Olchowska- Schmidt Kopiści kontra fałszerze, „Art & Business” 2000  nr 6

AF