Replika to powtórzenie dzieła sztuki wykonane (w przeciwieństwie do kopii) przez twórcę oryginału lub w jego pracowni. Różni się od oryginału często wymiarami, drobnymi zmianami kompozycji, kolorytu, czasem techniką wykonania.

Repliki wykonuje się dla największych smakoszy dzieł sztuki. Klientami są zazwyczaj wyrafinowani kolekcjonerzy, dla których niezmiernie liczy się wartość estetyczna. Można uznać, że już same repliki są dziełami sztuki doskonałości i precyzji. Swietlana Czestnik, autorka niejednego artykułu w magazynie „Art & Business”, nazywa replikę „mistrzowskim falsyfikatem”. Twierdzi, że nawet po wykryciu falsyfikatu ma on wysoką wartość rynkową. W istocie słusznie, w końcu replika wychodzi „spod pędzla” samego mistrza, ewentualnie jego uczniów. Jest drugim spojrzeniem na dzieło, co nie znaczy, że gorszym. Z oszustwem mamy do czynienia, kiedy replika zostaje określona mianem oryginału, albo jeśli pracownicy warsztatu artysty wykonują obraz, a ten stawia swoją sygnaturę jako jedynego wykonawcy. Tutaj istotniejsze są granice zacierania prawdy. Za przykład może posłużyć warsztat Rubensa, który równie dobrze można nazwać fabryką rzemieślniczą. Tutaj właśnie zacierają się granice dzieła stworzonego przez mistrza, pracą mistrza z uczniami, oraz pracą samych uczniów. Wykonywano tu repliki, kopie i miejmy nadzieję – oryginały. Według  Jacoba Burckhardta, szwajcarskiego historyka sztuki i kultury, teoretyka baroku i renesansu, jego obrazy można podzielić na sześć grup:
-Obrazy w całości wykonane przez mistrza;
-Dzieła, które mistrz naszkicował dla swych podopiecznych, nadzorował i wykończył;
-Dzieła wykonywane zespołowo, z zachowaniem podziału prac według określonych specjalności;
-Obrazy warsztatowe, w których udział malarza był śladowy;
-Kopie szkolne, wykonane bez pomocy artysty;
-Kopie wykonane przez malarzy innych szkół. Mogły być sporządzone na zamówienie.

Pejzaż z tęczą-pierwowzór

„Pejzaż z tęczą” Peter Paul Rubens, 1632- 1635,  Olej na płótnie przeniesiony z deski, 86 x 130 cm, Ermitaż (pierwowzór)

Peter_Paul_Rubens_1640 replika

„Pejzaż z tęczą” 1640  warsztat P.P. Rubensa, olej na desce, 94 x 123 cm, Pinakoteka

Po tym wyliczeniu pracownie wielkich mistrzów holenderskich, a także włoskich można by nazwać manufakturami. Rozumianymi jako przedsiębiorstwo, w którym część pracowników maluje pejzaż, ponieważ w tym się specjalizuje, kolejna część postacie, a inni detale  itd. Twarz zazwyczaj malował mistrz i to jego podpis decydował o „oryginale”.

Oprac. na podstawie:

Słownik terminologiczny sztuk pięknych, wyd. 5, PWN Warszawa

AF