Pastisz dzieło plastyczne lub utwór literacki albo muzyczny będące świadomym naśladownictwem innego dzieła lub jakiegoś stylu.  Jest to termin dotyczący wielu dziedzin sztuki, jednak najczęściej wykorzystywany w poezji jako odmiana stylizacji. Jej celem jest naśladowanie czyjejś maniery stylistycznej. Ten kompilacyjny wytwór artystyczny świadomie naśladuje styl jakiegoś twórcy czy epoki i co należy zauważyć, nie ma cech fałszerstwa. Chodzi o zaznaczenie pewnych rysów charakterystycznych danego artysty bądź jego dzieła.  W dziedzinie sztuk plastycznych, w sytuacji wykorzystania takiego chwytu do fałszerstwa, jest to dość ciekawy przypadek, ponieważ  fałszerz przejmuje w nim szczegóły z obrazów tego samego malarza i zestawia je zgodnie z jego stylem w jeden „nowy” obraz tego mistrza. Taki sposób naśladownictwa jest bardzo trudny do rozpoznania jako falsyfikat, zwłaszcza w pierwszej fazie badania: analizy stylu. Do tego, jeśli fałszerz tworzy w tym samym bądź bliskim czasie fałszowanemu artyście, wtedy trudność jest podwójna. Będzie on znał wszystkie cechy charakterystyczne, które określają i datują obraz, oraz jego twórcę. Celem pastiszu nie będzie parodiowanie dzieła mistrza. Wręcz przeciwnie, to specyficzny sposób fałszowania obrazu. Pozwala rozpoznać motywy i cechy charakterystyczne twórcy, co jest najbardziej mylące oraz może imitować dzieło jeszcze nieodkryte.    

Dzieła Vermeera: 1. „Czytająca list”, ok 1659; 2. „Mleczarka” 1660-61; 3. „Ważąca perły”,ok. 1662-65; 4. „Kobieta z naszyjnikiem pereł”, ok. 1662-65.

vermeerblog

Przypadek artysty malarza, który na początku XX wieku wstrząsnął światem artystycznym Holandii, idealnie obrazuje sposób działania pastiszu. Zapamiętany jako wielki fałszerz, niedoceniony jako malarz, Hans van Meegeren udowodnił iż może za pomocą tego środka stylistycznego zmylić najlepszych badaczy i znawców sztuki. Połączył on charakterystyczne cechy twórczości Vermeera: technikę, kolorystykę, znane motywy oraz tematykę i powstały takie obrazy jak: „Kobieta z niebieską kokardką”, „Uśmiechnięta dziewczyna”, „Koronczarka”. Hans van Meegeren swoimi umiejętnościami i świetną znajomością dzieł oraz twórczości  Veermera, stworzył piękne i doskonałe pastisze.

bluebow

„Kobieta z niebieską kokardką”, Hans van Meegeren 1923. Ten obraz został sprzedany przez Katz Gallery w Londynie, za pośrednictwem sprzedawcy z Nowego Jorku – Hansa Schaeffera, do amerykańskiej kolekcjonerki Pani Charlotte Hyde za $ 50,000.

Meegeren

„Uśmiechnięta dziewczyna” Hans van Meegeren, Narodowa Galeria Sztuki w Waszyngtonie. Falsyfikat zakupił Andrew Mellon jako dzieło Vermeera.

koronczarka

„Koronczarka”, Hans van Meegeren 1925, Narodowa Galeria Sztuki w Waszyngtonie. Falsyfikat zakupił Andrew Mellon jako dzieło Vermeera.

Oprac. na podstawie:

Słownik wyrazów obcych i zwrotów obcojęzycznych, Wiedza Powszechna, wyd. XXI Warszawa 1991
Frank Arnau, Sztuka fałszerzy- fałszerze sztuk. Trzydzieści wieków antykwarskich mistyfikacji. Wyd. Artystyczne i Filmowe Warszawa 1988   

AF